16 Mayıs 2026 tarihli ve 33255 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik ile yapılan düzenlemeler doğrultusunda;
2011/13 sayılı genelgenin “asgari işçilik uygulamaları, ilişiksizlik belgesi süreçleri, özel nitelikteki inşaatlar ve ihaleli işler” konularının yer aldığı ilgili bölümlerinde 2016/16 sayılı genelge ile değişiklik yapılmıştır.
Sosyal Güvenlik Kurumu, 26.06.2026 tarihli ve 2026/16 sayılı Genelge kapsamında ilişiksizlik belgesi verilmesine ilişkin süreçte, 16.05.2026 tarihinde yürürlüğe giren yönetmelik değişikliği ile farklı bir boyut kazanmış olup, bu değişikliklerden en önemlisi özel nitelikteki inşaat işlerinde birim maliyet hesabında aritmetik ortalama uygulamasına geçildi, yine daha önceki genelgede ön değerlendirme olarak uygulanan kavram ise araştırma işlemi olarak değişiklik yapıldı.
Özet;
1- Uygulamanın Adı Değişti
- 2011-13 sayılı Genelgenin 2 inci bölümün “İlişiksizlik Belgesi Verilmesi Süreci” başlığı, “Araştırma İşlemi ve İlişiksizlik Belgesi Verilmesi Süreci” olarak tanımı değiştirilmiştir.
2- Araştırma işlemi
- Kamu idareleri, döner sermayeli kuruluşlar, kanunla kurulan kurum/kuruluşlar ve bankalar tarafından ihale mevzuatına göre yaptırılan işler ile özel nitelikteki inşaat işlerinde bu işleri yapan işveren tarafından yeterli işçilik bildirilip bildirilmediği asgari işçilik oranı üzerinden hesaplanan asgari işçilik tutarı ile Kuruma bildirilen prime esas kazanç tutarı dikkate alınarak araştırılacaktır.
3- Araştırma İşlemi Sonucu Eksik İşçilik
- Yapılan araştırma işlemi sonucu tespit edilen eksik işçilik üzerinden hesaplanan sigorta primi, gecikme cezası ve gecikme zammı ile birlikte 1 ay içiresinde ödenmesi için işverene tebliğ edilecektir. İşveren tarafından, ödeme yapılması, taahhütname verilmesi veya itirazda bulunulmaması durumunda borç idari aşamada kesinleşmektedir.
4- Eksik İşçiliğe İtiraz
- İşveren tarafından, SGK’nın hesapladığı fark prim borcuna tebliğ tarihinden itibaren bir ay içerisinde; faturalı işçilik ödemeleri, fatura mukabili iş yaptırılması, işin kısmen devamlı işyeri sigortalılarıyla yapılması veya Kanunun 4/1-a bendi kapsamı dışındaki kişilerin çalışması nedeniyle itiraz edilmesi durumunda söz konusu iş, incelenmek üzere Rehberlik ve Teftiş Başkanlığının ilgili Grup Başkanlığına intikal ettirilerek Kurumun denetimle görevli personellerin incelemesine gönderilecektir.
5- Asgari İşçilik Tespit Komisyonu Uygulaması
- İdarece yükleniciye malzeme verilmek suretiyle yaptırılması veya asgari işçilik oranını gösteren tebliğde yer almıyor veya orana itiraz edilmesi durumlarında, asgari işçilik oranı Asgari İşçilik Tespit Komisyonunca 1 ay içerisinde belirlenmektedir. İşveren tarafından belirlenen bu orana 1 ay içinde itiraz hakkı bulunmaktadır. İtiraz edilmesi durumunda Asgari İşçilik Tespit Komisyonunca 15 gün içinde belirlenen oran kesinleşmektedir. İtiraz kesinleştiği için bu oran baz alınarak asgari işçilik araştırma işlemi yapılır.
6- İhaleli İşlerde Kısmi Araştırma İşlemi
- İşin geçici kabulü noksansız yapılmasına rağmen işverene ödenmesi gereken toplam istihkak tutarının bildirilmemesi ve işverence talep edilmesi halinde, işverene ödenen hakediş tutarı üzerinden araştırma yapılabilir. Ancak ilişiksizlik belgesi düzenlenmez. İhale makamı tarafından toplam istihkak tutarının sonradan bildirilmesi durumunda, daha önce araştırılan tutar düşülerek kalan tutar üzerinden işlem yapılarak ilişiksizlik belgesi düzenlenir.
7- İhaleli İşin Yarım Kalması veya İhalenin Feshedilmesi
- İhaleli işin yarım kalması veya ihalenin feshedilmesi durumunda, işverene ödenen hakediş tutarı üzerinden araştırma işlemi yapılmaktadır. İhaleli işte herhangi bir hakediş ödemesi yapılmamış ise araştırma işlemi yapılmaz.
8- Aritmetik Ortalama Uygulaması
-Özel Nitelikteki İnşaat İşlerinde Birim Maliyet Hesabında yapılan uygulama;
-Başladığı yıl içinde biten inşaatlarda, bittiği tarihteki birim maliyet bedeli esas alınacaktır,
-Başladığı yıldan sonraki yıllarda biten inşaatlarda, bitirildiği yıl hariç olmak üzere, inşaatın başlangıç ile bitiş yılları arasındaki tüm yıllara ait birim maliyet bedellerinin aritmetik ortalaması sonucu bulunan birim maliyet bedeli esas alınacaktır,
-Bir yıl içinde birden fazla birim maliyet bedelinin yayımlandığı yıl olması halinde, aritmetik ortalama hesabında o yıl içerisinde yayımlanan son birim maliyet bedeli esas alınacaktır.
9- Aritmetik Ortalamada 16.05.2026 Öncesi ve 16.05.2026 Sonrası Uygulama
- 16.05.2026 tarihli ve 33255 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Yönetmelik Değişikliği tarihi itibarıyla aritmetik ortalama hesabına göre araştırma işlemi yapılması gerektiğinden;
- 16.05.2026 tarihinden önce biten ve henüz araştırma işlemi yapılmayan veya araştırma işlemi yapılmış olmakla birlikte fark prim borcu idari aşamada kesinleşmemiş olan, özel nitelikteki inşaat işlerinde aritmetik ortalama hesabına göre araştırma işlemi yapılacak,
- 16.05.2026 ve sonrasında biten işlerden henüz araştırılmamış ya da araştırılmış olup fark prim borcu idari aşamada kesinleşmemiş işlerde uygulanacak,
- 16.05.2026 ve sonrasında idari aşamada kesinleşen işlerde;
- 2 yıl ve daha az sürede tamamlanan özel nitelikteki inşaat işlerinde hesaplama yöntemi değişmediğinden herhangi bir işlem yapılmayacak,
- 2 yıldan uzun süren özel nitelikteki inşaat işleri için yapılan ilk araştırma işlemi iptal edilerek aritmetik ortalama hesabına göre yeniden araştırma işlemi yapılacak,
2 yıldan uzun süren özel nitelikteki inşaat işlerinde Yönetmeliğin yayımlandığı tarihten önceki hesaplama yöntemi esas alınarak Sosyal Güvenlik Müfettişlerince/SMMM ile YMM düzenlenen rapora göre;
- 16.05.2026 tarihi itibarıyla henüz işlem yapılmamış,
- İşlemi yapılmış olan ve tebliğ edilen fark prim borcu 16.05.2026 tarihi ve sonrasında idari aşamada kesinleşmiş,
durumda ise söz konusu raporlar için aritmetik ortalama hesabı esas alınmak üzere yeniden raporun tanzim olunması için Rehberlik ve Teftiş Başkanlığının ilgili Grup Başkanlığına veya ilgili SMMM/YMM gönderilecektir.
Örnek 1– 3-B yapı sınıf ve grubunda yer alan inşaat işine 03.09.2025 tarihinde başlanmış ve 18.05.2026 yılında inşaat tamamlanmıştır.
Bu durumda;
2025 yılı 3-B birim maliyet bedeli: 18.200 TL/m² olduğundan araştırma işlemi bu birim maliyet bedeli üzerinden yapılacaktır.
Örnek 2– 3-B yapı sınıf ve grubunda yer alan inşaat işine 01.12.2023 tarihinde başlanmış ve 20.05.2026 tarihinde inşaat tamamlanmıştır.
Bu durumda;
2023 yılı 3-B birim maliyet bedeli: 9.000 TL/m²
2024 yılı 3-B birim maliyet bedeli: 14.400 TL/m²
2025 yılı 3-B birim maliyet bedeli: 18.200 TL/m²
Hesaplamada kullanılacak birim maliyet bedeli: (9.000 + 14.400 + 18.200) /3 = 13.866,66 TL/m² olacaktır.
Örnek 3– 4-A yapı sınıf ve grubunda yer alan inşaat işine 15.11.2023 tarihinde başlanmıştır. 2025 yılında proje tadilat ruhsatı alınmış ve inşaatın yapı sınıf ve grubu değişerek 3-C olmuştur. İnşaat 17.05.2026 tarihinde bitirilmiştir.
Bu durumda;
2023 yılı 4-A birim maliyet bedeli: 10.200 TL/m²
2024 yılı 4-A birim maliyet bedeli: 15.300 TL/m²
2025 yılı 3-C birim maliyet bedeli: 19.150 TL/m²
Hesaplamada kullanılacak birim maliyet bedeli: (10.200 + 15.300 + 19.150) /3 = 14.883,33 TL/m² olacaktır.
Örnek 4- 3-B yapı sınıf ve grubunda yer alan inşaat işine 01.02.2023 tarihinde başlanmıştır. İnşaat faaliyetine 2024 ve 2025 yıllarında ara verilmiş ve 16.05.2026 tarihinde inşaat tamamlanmıştır.
Bu durumda;
2023 yılı 3-B birim maliyet bedeli: 9.000 TL/m²
2024 yılı 3-B birim maliyet bedeli: 14.400 TL/m²
2025 yılı 3-B birim maliyet bedeli: 18.200 TL/m²
Hesaplamada kullanılacak birim maliyet bedeli: (9.000 + 14.400 + 18.200) /3 = 13.866,66 TL/m² olacaktır.
Örnek 5– 15.04.2023 tarihinde başlanan inşaat işi 17.05.2026 tarihinde bitirilmiştir. İnşaat işi için iş bittikten sonra 20.05.2026 tarihinde ruhsat alınmıştır. İnşaatın yapı sınıf ve grubu 3-B olarak belirlenmiştir.
Bu durumda;
2023 yılı 3-B birim maliyet bedeli: 9.000 TL/m²
2024 yılı 3-B birim maliyet bedeli: 14.400 TL/m²
2025 yılı 3-B birim maliyet bedeli: 18.200 TL/m²
Hesaplamada kullanılacak birim maliyet bedeli: (9.000 + 14.400 + 18.200) /3 = 13.866,66 TL/m² olacaktır.
Örnek 6– 15.04.2023 tarihinde başlanan inşaat işi 17.05.2026 tarihinde bitirilmiştir. İnşaat işi için iş bittikten sonra 20.05.2026 tarihinde ruhsat alınmıştır. İnşaatın yapı sınıf ve grubu III-C olarak belirlenmiştir. 2023 ve 2024 yıllarında Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığınca III-C birim maliyet bedeli belirlenmemiştir.
Bu durumda; Yapının kullanım amacı, niteliği ve özellikleri dikkate alınarak 2023 ve 2024 yıllarına ilişkin hangi yapı sınıf ve grubunun esas alınması gerektiği Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğüne sorulacak ve gelen cevaba istinaden işlem yapılacaktır.
Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğü ile yapılan yazışma sonucu birim maliyet bedelinin belirlenememesi durumunda yapının kullanım amacı, niteliği ve özellikleri tespiti amacıyla sosyal güvenlik denetmenlerine sevk edilecek ve denetmen tarafından düzenlenecek rapora göre değerlendirilerek birim maliyet bedelleri hesaplanacaktır.
Örnek 7- 3-B yapı sınıf ve grubunda yer alan inşaat işine 17.02.2023 tarihinde başlanmış ve 10.05.2026 tarihinde inşaat tamamlanmıştır. İşveren tarafından 11.05.2026 tarihinde iş bitim dilekçesi verilmiştir. Yönetmeliğin yürürlük tarihi olan 16.05.2026 tarihi itibarıyla henüz araştırma işlemi yapılmamıştır. Bu durumda;
2023 yılı 3-B birim maliyet bedeli: 9.000 TL/m²
2024 yılı 3-B birim maliyet bedeli: 14.400 TL/m²
2025 yılı 3-B birim maliyet bedeli: 18.200 TL/m²
Hesaplamada kullanılacak birim maliyet bedeli: (9.000 + 14.400 + 18.200) /3 = 13.866,66 TL/m² olacaktır.
Örnek 8– 3-B yapı sınıf ve grubunda yer alan inşaat işine 17.02.2023 tarihinde başlanmış ve 05.05.2026 tarihinde inşaat tamamlanmıştır. İşveren tarafından 06.05.2026 tarihinde iş bitim dilekçesi verilmiştir. İnşaatın bittiği yıldan önceki yıl olan 2025 yılına ait birim maliyet bedeli olan 18.200 TL/m² üzerinden araştırma işlemi yapılmış ve çıkan fark prim borcu 11.05.2026 tarihinde işverene tebliğ edilmiştir. İşverence, tebliğ edilen fark prim borcu ödenmemiştir.
Yönetmeliğin yayımlandığı 16.05.2026 tarihi itibarıyla işverenin, fark prim borcuna itiraz süresi henüz dolmadığından, inşaatın bittiği yıldan önceki yıla ait 2025 yılı 3-B birim maliyet bedeli olan 18.200 TL/m² üzerinden yapılan araştırma işlemi iptal edilerek aritmetik hesaplama yöntemine göre yeniden hesaplama yapılacaktır. Buna göre;
2023 yılı 3-B birim maliyet bedeli: 9.000 TL/m²
2024 yılı 3-B birim maliyet bedeli: 14.400 TL/m²
2025 yılı 3-B birim maliyet bedeli: 18.200 TL/m²
Hesaplamada kullanılacak birim maliyet bedeli: (9.000 + 14.400 + 18.200) /3 = 13.866,66 TL/m² olacağından, 13.866,66 TL/m² üzerinden yeniden hesaplama yapılacaktır.
Örnek 9– 3-B yapı sınıf ve grubunda yer alan inşaat işine 17.02.2023 tarihinde başlanmış ve 01.04.2026 tarihinde inşaat tamamlanmıştır. İşveren tarafından 02.04.2026 tarihinde iş bitim dilekçesi verilmiştir. İnşaatın bittiği yıldan önceki yıl olan 2025 yılına ait birim maliyet bedeli 18.200 TL/m² üzerinden araştırma işlemi yapılmış ve çıkan fark prim borcu 06.04.2026 tarihinde işverene tebliğ edilmiştir. İşverence, borcun tebliğ tarihinden itibaren bir ay içerisinde herhangi bir itirazda bulunulmamış ve borç yönetmeliğin yayımlandığı 16.05.2026 tarihinden önce kesinleşmiştir. 18.05.2026 tarihinde işverence, aritmetik hesaplama yöntemi kullanılarak tekrar hesaplama işlemi yapılması talep edilmiştir. Bu durumda, işverenin talebi reddedilecektir.
Örnek 10– 3-B yapı sınıf ve grubunda yer alan inşaat işine 22.04.2023 tarihinde başlanmış ve 02.05.2026 tarihinde inşaat tamamlanmıştır. İşveren tarafından 03.05.2026 tarihinde iş bitim dilekçesi verilmiştir. İnşaatın bittiği yıldan önceki yıl olan 2025 yılına ait birim maliyet bedeli olan 18.200 TL/m² üzerinden araştırma işlemi yapılmış ve çıkan fark prim borcu 11.05.2026 tarihinde işverene tebliğ edilmiştir. Tebliğ edilen fark prim borcu 18.05.2026 tarihinde ödenmiştir.
Bu durumda, 16.05.2026 tarihinden sonra fark prim borcunun kesinleşmesi ve inşaatın 2 yıldan uzun sürede tamamlanmasından dolayı, inşaatın bittiği yıldan önceki yıla ait 2025 yılı birim maliyet bedeli olan 18.200 TL/m² üzerinden yapılan araştırma işlemi iptal edilerek aritmetik hesaplama yöntemine göre yeniden hesaplama yapılacaktır.
Buna göre;
2023 yılı 3-B birim maliyet bedeli: 9.000 TL/m²
2024 yılı 3-B birim maliyet bedeli: 14.400 TL/m²
2025 yılı 3-B birim maliyet bedeli: 18.200 TL/m²
Hesaplamada kullanılacak birim maliyet bedeli: (9.000 + 14.400 + 18.200) /3 = 13.866,66 TL/m² olacağından, 13.866,66 TL/m² üzerinden yeniden hesaplama yapılacaktır.
Örnek 11- 22.04.2023 tarihinde başlanan özel nitelikteki inşaat işi 01.03.2026 tarihinde tamamlanmıştır. 05.03.2026 tarihinde, 2025 yılına ait yapı sınıf ve grubu esas alınarak araştırma işlemi yapılarak fark prim borcu tebliğ edilmiş olup işverence, tebliğ edilen borca fatura mukabili iş yaptırıldığı gerekçesiyle 10.03.2026 tarihinde itiraz edilerek dosya Rehberlik ve Teftiş Başkanlığının ilgili Grup Başkanlığına gönderilmiştir. Kurum Müfettişi tarafından, 16.05.2026 tarihinde yapılan Yönetmelik değişikliği öncesi düzenlenen rapor 14.05.2026 tarihinde ilgili sosyal güvenlik merkezine gönderilmiştir. 16.05.2026 tarihi itibarıyla sosyal güvenlik merkezince henüz işlem yapılmadığından, söz konusu rapor 16.05.2026 tarihinde yapılan Yönetmelik değişikliği esas alınarak yeniden düzenlenmek üzere Rehberlik ve Teftiş Başkanlığının ilgili Grup Başkanlığına geri gönderilecektir.
Örnek 12– 22.04.2023 tarihinde başlanan özel nitelikteki inşaat işi 01.03.2026 tarihinde tamamlanmıştır. 05.03.2026 tarihinde, 2025 yılına ait yapı sınıf ve grubu esas alınarak araştırma işlemi yapılmış ve fark prim borcu tebliğ edilmiş olup işverence, tebliğ edilen borca fatura mukabili iş yaptırıldığı gerekçesiyle 10.03.2026 tarihinde itiraz edilmiş ve dosya Rehberlik ve Teftiş Başkanlığının ilgili Grup Başkanlığına gönderilmiştir. Kurum Müfettişi tarafından, 16.05.2026 tarihinde yapılan Yönetmelik değişikliği öncesi düzenlenen rapor 14.05.2026 tarihinde ilgili sosyal güvenlik merkezine gönderilmiştir. Kurum Müfettiş raporuna istinaden tebliğ edilen fark prim borcu 18.05.2026 tarihinde işverence ödenmiştir. Fark prim borcunun kesinleşme tarihi 16.05.2026 tarihinden sonra olduğundan, söz konusu rapor 16.05.2026 tarihinde yapılan Yönetmelik değişikliği esas alınarak yeniden düzenlenmek üzere Rehberlik ve Teftiş Başkanlığının ilgili Grup Başkanlığına gönderilecektir.
10- Birden Fazla Ruhsatın Tek Dosya Üzerin Yürütülmesi Uygulaması
- Tek İşyeri dosyasından yürütülmesine izin verilen, yapı sınıf ve grubu ve/veya asgari işçilik oranı farklı olan özel nitelikteki inşaat işleri tamamlandıktan sonra, her bir ruhsat için ayrı ayrı araştırma yapılır. Hesaplanan fark işçilik tutarları toplamı, bildirilen toplam prime esas kazanç tutarı ile karşılaştırılacaktır.
Örnek 1: Ruhsata istinaden 01.03.2026 tarihinde işyeri dosyası açılmış ve sigortalı bildirimi yapılmaya başlanmıştır. İnşaatın yüzölçümü 500 m², yapı sınıf ve grubu 2-A, Asgari İşçilik Oranlarını Gösterir Tebliğdeki oranı % 6’dır.
Aynı işveren, inşaat ruhsatına istinaden 15.04.2026 tarihinde farklı bir işyeri dosyası açılmış olup, İnşaatın yüzölçümü 4000 m², yapı sınıf ve grubu 3-C, Asgari İşçilik Oranlarını Gösterir Tebliğdeki oranı % 9’dur. 02.06.2026 tarihinde işveren tarafından Yönetmeliğinin 27 nci maddesine istinaden işyeri dosyalarının birleştirilmesi için parsellerin bitişik olması ve sigortalıların birbirine karışması nedeniyle 6 ay içinde talepte bulunmuş olup talebi kabul edilmiş ve işyeri dosyaları birleştirilmiştir. İnşaat 22.04.2027 tarihinde tamamlanmıştır. Kuruma bildirilen prime esas kazanç tutarı 6.000.000 TLdir. Bu durumda 500 m² ve 4.000 m² için ayrı ayrı hesaplama işlemi yapılacaktır.
Hesaplama;
2026 yılı 2-A birim maliyet bedeli: 8.100 TL/m² İnşaatın maliyeti: 500 x 8.100 = 4.050.000 TL
Bildirilmesi gereken prime esas kazanç: 4.050.000 x %4.5 = 182.250 TL
2026 yılı 3-C birim maliyet bedeli: 23.400 TL/m² İnşaatın maliyeti: 4.000 x 23.400 = 93.600.000 TL
Bildirilmesi gereken prime esas kazanç: 93.600.000 x %6,75 = 6.318.000 TL
Toplam bildirilmesi gereken prime esas kazanç: 6.318.000 + 182.250 = 6.500.250 TL
Fark işçilik tutarı: 6.500.250 – 6.000.000 = 500.250 TL olacaktır. Bu tutar üzerinden hesap edilen fark prim borcunun ödenmesi halinde ilişiksizlik belgesi verilecektir.
Örnek 2: Yüz ölçümü 30.000 m², yapı sınıf ve grubu 4-C, asgari işçilik oranı %9 olan alışveriş merkezi inşaatı için 01.03.2026 tarihinde işyeri dosyası açılmış ve sigortalı bildirimi yapılmaya başlanmış olup, aynı işveren tarafından, yüzölçümü 1.000 m², yapı sınıf ve grubu 3-B, asgari işçilik oranı %9 olan konut inşaatı için 15.04.2026 tarihinde farklı bir işyeri dosyası açılmıştır. 02.06.2026 tarihinde işveren tarafından, parsellerin bitişik olması, sigortalıların birbirine karışması ve 6 ay içinde taleple bulunulması nedeniyle dosyalar birleştirilmiştir.
İnşaat 22.04.2027 tarihinde tamamlanmıştır.
Kuruma bildirilen prime esas kazanç tutarı 83.000.000 TL’dir.
Bu durumda 30.000 m² ve 1.000 m² için ayrı ayrı hesaplama işlemi yapılacaktır.
Hesaplama;
2026 yılı 4-C birim maliyet bedeli: 40.500 TL/m² İnşaatın maliyeti: 30.000 x 40.500 = 1.215.000.000 TL
Bildirilmesi gereken prime esas kazanç: 1.215.000.000 x %6,75 = 82.012.500 TL
2026 yılı 3-B birim maliyet bedeli: 21.050 TL/m² İnşaatın maliyeti: 1.000 x 21.050 = 21.050.000 TL
Bildirilmesi gereken prime esas kazanç: 21.050.000 x %6,75 = 1.420.875 TL
Toplam bildirilmesi gereken prime esas kazanç: 82.012.500 + 1.420.875 = 83.433.375 TL
Fark işçilik tutarı: 83.433.375 – 83.000.000 = 433.375 TL olacaktır. Bu tutar üzerinden hesap edilen fark prim borcunun ödenmesi halinde ilişiksizlik belgesi verilecektir.
11- İki Yıl Sigortalı Çalıştırılmayan İnşaat İşyerlerinde Yapılacak Re’sen Araştırma Uygulaması
- Yönetmeliğin 111’inci maddesi gereği, kapanma/terk/tasfiye olmadığı halde en az 2 yıl sigortalı çalıştırılmayan özel nitelikteki inşaat işyerlerinde SGK Sosyal güvenlik merkezlerinde re’sen araştırma işlemi yapılır. Geriye yürümezlik ilkesi gereği bu hüküm, 2026/Mayıs dönemi ve sonrasında verilen son muhtasar ve prim hizmet beyannamesi/aylık prim ve hizmet belgesi döneminden itibaren en az 2 yıl muhtasar ve prim hizmet beyannamesi/ aylık prim ve hizmet belgesi verilmeyen işyeri dosyaları 5510 sayılı Kanun kapsamından çıkarılarak re’sen araştırma işlemi yapılacaktır.
- Re’sen araştırmada ruhsat vermeye yetkili makamlardan onaylı seviye tespit tutanağı istenecek; tutanaktaki tamamlanma seviyesi ve tarihi esas alınacaktır. Tarih belirlenemezse son sigortalı bildirim tarihi, hiç bilgi alınamazsa sosyal güvenlik denetmeni raporuna göre işlem yapılacaktır.
12- Kısmi ilişiksizlik Belgesi uygulaması
- İşverenin talebiyle bitirildiği belirtilen kısımlar için ayrı araştırma yapılıp kısmi ilişiksizlik belgesi verilebilir. Bu belge verilen bölümlerin yüz ölçümleri ile bildirilen prime esas kazançlar sonraki hesaplamada dikkate alınmaz.
Örnek: ABC İnşaat Ltd. Şti. tarafından toplam 4.000 m² ve III-B yapı sınıf ve grubunda olan özel bina inşaatına 01.03.2022 tarihinde başlanılmıştır. İşveren, 31.12.2023 tarihli dilekçe ile 2.000 m² inşaat alanı için kısmi ilişiksizlik belgesi başvurusunda bulunmuştur. Belediye ile yapılan yazışma sonucu inşaatın 31.12.2023 tarihi itibarıyla tamamlanma seviyesinin %50 olduğu bildirilmiştir. Kısmi ilişiksizlik belgesi talep tarihinden sonra da (01.01.2024 tarihi itibarıyla) sigortalı bildirilmeye devam edilmiştir.
Bu süreç içinde Kuruma bildirilen toplam prime esas kazanç tutarı:
2022 yılı prime esas kazanç bildirimi 300.000 TL
2023 yılı prime esas kazanç bildirimi 400.000 TL (31.12.2023 tarihi itibarıyla) 700.000 TL’dir.
2022 yılı yapı yaklaşık birim maliyeti 4.650 TL ve bitirilen kısım 2.000 m² esas alınarak hesaplanan Kuruma bildirilmesi gereken asgari işçilik tutarı (2.000×4.650×6,75/100) = 627.750 TL’dir.
Bildirilmesi gereken tutar (627.750 TL) ile 31.12.2023 tarihine kadar bildirilen tutar (700.000 TL) karşılaştırıldığında (700.000-627.750=)72.250 TL yeterli bildirim olduğu ve 31.12.2023 tarihi itibarıyla özel nitelikteki inşaat işyerinden de borcunun bulunmadığı tespit edildiğinden, 2.000 m² inşaat alanı için kısmi ilişiksizlik belgesi verilmiştir.
18.05.2026 tarihinde inşaatın tamamı bitirilerek işveren tarafından ilişiksizlik belgesi talebinde bulunulmuştur. Kısmi ilişiksizlik belgesi verildikten sonra, araştırma işlemi yapılmayan kısmın başlangıç tarihi 01.01.2024, bitiş tarihi de 18.05.2026 olarak esas alınacaktır.
Bu süreç içinde Kuruma bildirilen toplam prime esas kazanç tutarı:
2024 yılı prime esas kazanç tutarı 500.000 TL
2025 yılı prime esas kazanç tutarı 600.000 TL
2026 yılı prime esas kazanç tutarı 700.000 TL
Toplam 1.800.000 TL
31.12.2023 tarihinde kısmi ilişiksizlik belgesi düzenlendiğinden, hesaplama işleminde kullanılan 2.000 m² ile kuruma bildirilmesi gereken tutar olan 627.750 TL sonraki hesaplamada dikkate alınmayacaktır. Bu durumda, 16.05.2026 tarihinden önce kısmi ilişiksizlik belgesi alındığından, Kuruma bildirilmesi gereken prime esas kazançtan fazla olan 72.250 TL’nin toplam prime esas kazanca eklenmesi gerektiğinden, toplam prime esas kazanç tutarı (1.800.000 + 72.250 =) 1.872.250 TL olacaktır.
2024 yılı III-B birim maliyet bedeli: 14.400 TL/ m²
2025 yılı III-B birim maliyet bedeli: 18.200 TL/ m²
Hesaplamada esas alınacak birim maliyet bedeli: (14.400 + 18.200)/2 = 16.300 TL/ m²
İnşaatın maliyeti: 2.000 x 16.300 = 32.600.000 TL
Bildirilmesi gereken prime esas kazanç: 32.600.000 x %6,75 = 2.200.500 TL
Fark işçilik tutarı: 2.200.500 – 1.872.250 = 328.250 TL olacaktır.
Bu tutar üzerinden hesap edilen fark prim borcunun ödenmesi halinde ilişiksizlik belgesi verilecektir.
13- İş Bitim Tarihinin Tespitinin Yapılması
- İhale konusu işlerde, geçici kabul tutanağında eksik/kusur yoksa tutanaktaki iş bitim tarihi; eksik/kusur varsa bunların tamamlandığı tarih iş bitim tarihi olarak kabul edilecektir.
Örnek 1– İstihkak tutarı 5.000.000 TL olan (A) ihale konusu işe ilişkin, işverence iş bitim dilekçesi verilmiştir. İhale makamı ile yazışma yapılmış ve ihale makamınca 01.10.2025 tarihinde onaylanan geçici kabul tutanağına göre;
-İşin bitirildiği tarih 22.08.2025 olduğu,
-15.09.2025 – 18.09.2025 tarihleri arasında işyerine gidildiği, yüklenici tarafından yapılmış olan işlerin yapılan inceleme sonucunda işin sözleşme ve eklerine uygun olarak yapıldığı ve geçici kabule engel olabilecek eksik, kusur ve arızaların bulunmadığı ve iş bitim tarihi 22.08.2025 olarak kabul edilerek işlemler sonuçlandırılacaktır.
Örnek 2- İstihkak tutarı 5.000.000 TL olan (A) ihale konusu işe ilişkin, işverence iş bitim dilekçesi verilmiştir. İhale makamı ile yazışma yapılmış ve ihale makamınca 13.09.2025 tarihinde onaylanan geçici kabul tutanağında;
-İşin bitirildiği tarih 12.05.2025 olduğu,
-01.06.2025 – 05.06.2025 tarihleri arasında işyerine gidildiği, yüklenici tarafından yapılmış olan işlerin geçici kabul bakımından incelendiği, yapılan incelemede noksan ve kusurlu işlerin tespit edilmiştir. Noksan ve kusurlu işler için 17.06.2025 tarihinden itibaren 14.09.2025 tarihine kadar süre verildiği, 09.09.2025 – 11.09.2025 tarihleri arasında yapılan inceleme sonucunda, söz konusu eksik ve kusurlu işlerin tamamlandığı tespit edilmiştir. İşin bitim tarihi 11.09.2025 olarak kabul edilerek işlemler sonuçlandırılacaktır.
14- Asgari işçilik Üzerinden Hesaplanan Prim Hangi Aya Mal Edilecek
- Tespit edilen ve Kuruma bildirilmemiş asgari işçilik üzerinden hesaplanan prim, iş bitim tarihinin bulunduğu aya mal edilerek gecikme cezası ve gecikme zammı ile işverene tebliğ edilir.