SGK’nın “Özel Nitelikteki İnşaat İşlerinde Yapılacak Araştırma İşlemlerine İlişkin” Açıklaması
16 Mayıs 2026 tarihli Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliğinde Yapılan Değişiklik doğrultusunda; 2011/13 sayılı genelgenin “asgari işçilik uygulamaları, ilişiksizlik belgesi süreçleri, özel nitelikteki inşaatlar ve ihaleli işler” konularının yer aldığı ilgili bölümlerinde 2016/16 sayılı genelge ile değişiklik yapılmış idi.
Bu defa, SGK tarafından Ünitelere gönderilen 14 Ekim 2026 tarihli Genel Yazı Açıklaması ile;
-Özel nitelikteki inşaatlarda yapı sınıfı veya grubu değiştiğinde ve kısmi ilişiksizlik belgesi istendiği durumlarda yapılacak araştırma esasları açıklandı.
-Her biri ayrı ruhsata tabi olan birden fazla bloktan oluşan ve Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliği 27 inci maddesinin 8 inci fıkrası uyarınca tek iş yeri dosyası üzerinden işlemler yürütülmesi durumunda, birden fazla bloklarda hesaplama, yalnızca başvuru yapılan blokla sınırlı kalmayacağı açıklandı.
Genel yazı ile özel nitelikteki inşaat işlerinin yürütümünde araştırma işlerindeki tereddütlerin giderilmesi sağlandı.
ÖZET;
Genel Yazı; yapı sınıf ve grubunun değişmesi veya hesaplama yapılan yıllarda bulunmaması durumunda yapılacak araştırma işlemi ile kısmi ilişiksizlik belgesi düzenlendikten sonra kalan bölümler için yapılacak araştırma işleminin nasıl yapılacağına yönelik açıklamalara yer verilmiştir.
1- Yapı Sınıfı ve Grubunun Değişmesi Durumunda İnşaatın Bitiş Tarihindeki Ruhsat Esas Alınmakta
Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliğinin 111 inci maddesinin dördüncü fıkrası gereği inşaatın bittiği tarihte geçerli olan yapı ruhsatı esas alınarak araştırma işlemi tesis edilmektedir.
SGK’nın Genel yazı talimatındaki örnekte, inşaatın başlangıcında yapı sınıfı III-A iken 2025’te alınan proje tadilat ruhsatıyla IV-B ’ye dönüşen bir yapı ele alınmaktadır. İlgili inşaat 2026’ da bitirildiğinde, hesaplamada ilgili yılların IV-B birim maliyetleri esas alınıyor.
Örnek: III-A yapı sınıf ve grubunda yer alan inşaat işine 15.11.2023 tarihinde başlanmıştır. 2025 yılında proje tadilat ruhsatı alınmış ve inşaatın yapı sınıf ve grubu değişerek IV-B olmuştur. İnşaat 17.05.2026 tarihinde bitirilmiştir.
Bu durumda;
2023 yılı IV-B birim maliyet bedeli: 12.050 TL/m²
2024 yılı IV-B birim maliyet bedeli: 17.400 TL/m²
2025 yılı IV-B birim maliyet bedeli: 27.500 TL/m²
Hesaplamada kullanılacak birim maliyet bedeli ortalaması olan: (12.050 + 17.400 + 27.500) /3 = 18.983,33 TL/m² hesaplamaya esas birim maliyet tutarı belirleniyor.
2- İlgili Yılın Tebliğinde Yapı Sınıfının Bulunmaması Durumunda İzlenecek Yol
Maliyet hesabına dahil edilen yıllarda hesaplamada kullanılacak yıla ait yapı yaklaşık birim maliyet bedelinin Tebliğde bulunmaması halinde izlenecek yol 2016/16 sayılı genelge ve bu genel yazı talimat uyarınca;
a- Öncelikle Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğüne yazı yazılarak ilgili yıllarda hangi sınıf ve grubun esas alınacağı bu bedelin ne olması gerektiği soruluyor.
b- Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğü Yazışmasından bir sonuç alınamazsa, yapının kullanım amacı ve nitelikleri dikkate alınarak inşaatın yapı sınıfı ve grubu SGK İl Müdürlükleri/Sosyal Güvenlik Merkezlerince belirlenecek.
c- SGK İl Müdürlükleri/Sosyal Güvenlik Merkezlerince bunun da mümkün olmaması veya işverenin belirlenen maliyete itiraz etmesi durumunda, konu Sosyal Güvenlik Denetmenlerine intikal ettirilecek. Sosyal Güvenlik Denetmenlerince gerekli incelemeler yapılıp yapının teknik özellikleri tutanağa kaydedildikten sonra ilgili yıl için esas alınacak yapı sınıf ve grubu tutanakta yer alan tespitlerle birlikte yine, SGK İl Müdürlükleri/Sosyal Güvenlik Merkezlerince değerlendirme yapılıyor.
3- Kısmi İlişiksizlik Başvurularında İnşaata İlişkin Tüm Blokların Tamamlanma Seviyesine Bakılıyor
Kısmi ilişiksizlik belgesi talebinde bulunan işverenlerde araştırma işlemi sadece bir blok için değil tüm blokları kapsar biçimde işlemler yürütülüyor. Birden fazla blok tek işyeri dosyasından yürütülüyor ise; SGK tarafından ruhsat vermeye yetkili makamlardan (belediyeler ve diğer idarelerden) dosya içerisinde bulunan inşaata ait tüm blokların tamamlanma seviyesi ve tamamlanma tarihinin tespitini istiyor ve tamamlandığı belirlenen toplam alan dikkate alınıyor.
Örnek: RK İnşaat Ltd. Şti. tarafından, her biri ayrı ayrı ruhsata sahip olmak üzere üç bloktan oluşan toplam 12.000 m² inşaat işi için Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliği’nin 27 nci maddesinin sekizinci fıkrası gereği tek iş yeri dosyası üzerinden yürütülen inşaata ilişkin bilgiler;
A blok 4.000 m² , yapı sınıf ve grubu III-B
B blok 4.000 m² , yapı sınıf ve grubu III-B
C blok 4.000 m² , yapı sınıf ve grubu III-B
SGK’nın Genel yazı talimatındaki örneğinde görüldüğü üzere, üç bloklu ve her blok 4.000 m² olan bir inşaatta A bloğun %100 tamamlandığı, B bloğun %75, C bloğun %50 seviyesinde olduğu belediyeden alınan yazı ile tespit ediliyor.
İşverenin A blok için yapmış olduğu talebe istinaden araştırma yapılıyor, araştırma yalnızca A blok için değil, toplam 9.000 m² tamamlanmış alan üzerinden hesaplama yapılıyor. İlgili işveren tarafından şartlar sağlanması halinde A blok için belge düzenlenebilecektir. Ayrıca, işveren talep ederse diğer blokların daha önce araştırmaya dahil edilmiş bölümleri için de kısmi ilişiksizlik belgesi verilebiliyor.
4- Daha Önce Kısmi İlişiksizlik Belgesi İçin Hesaplama Yapılan Alan ve Prim Esas Kazanç Sonraki Araştırma İşlemlerinde Kullanılmıyor
Kısmi ilişiksizlik belgesi verildikten sonra inşaatın kalan bölümleri için yeni araştırma yapılırken daha önce hesaplamaya dahil edilen alanlar ve bu bölümlere ilişkin prime esas kazançlar sonraki hesaplamaya dahil edilmeyecektir.
SGK’nın Genel yazı talimatında, önceki araştırmada bildirilmesi gereken tutarın üzerinde prime esas kazanç bildirilmiş olsa dahi fazla tutarın sonraki araştırma işlemlerinde dikkate alınmayacağına yer verilmiştir.
Genel Yazıdaki Örneğin devamında; İşveren, 16.09.2026 tarihinde B blok için ilişiksizlik belgesi talep etmiştir. İnşaatın tamamlanma seviyesi ve tamamlanma tarihinin tespiti için belediye ile yazışma yapılmış alınan cevapta 08.09.2026 tarihi itibarıyla; B bloğun tamamen bittiği, C bloğun tamamlanma seviyesinin %75 olduğu, belirtiliyor.
İşveren, inşaatta 09.09.2026 tarihi itibarıyla sigortalı bildirilmeye devam ediyor. 01.07.2026 – 08.09.2026 tarihleri arasında Kuruma bildirilen prime esas kazanç tutarı 2.000.000 TL’dir.
Daha önce B bloğun 3.000 m² kısmı ile C bloğun 2.000 m² kısmı ilk araştırma işleminde hesaplamaya dahil edildiği için sonraki hesaplamada kullanılmayacaktır.
Buna göre;
-B bloğun tamamına tekabül eden (4.000 m²-3.000 m²=) 1.000 m²
-C bloğun %75’ine tekabül eden (3.000 m²-2.000 m²=) 1.000 m²
Toplamda 2.000 m² üzerinden araştırma işlemi tesis edilecektir.
2026 yılı yapı yaklaşık birim maliyeti 21.050 TL ve bitirilen kısım 2.000 m² üzerinden hesaplanan ve bildirilmesi gereken asgari işçilik tutarı; (2.000×21.050×6,75/100) = 2.841.750 TL olarak hesaplanıyor.
İlgili dönem için bildirilen 2.000.000 TL prime esas kazançla karşılaştırıldığında (2.841.750 – 2.000.000) 841.750 TL eksik işçilik ortaya çıkıyor.
Örnek üzerinde, işin bittiği tarihin bulunduğu 2026-Eylül ayına tahakkuk ettirilerek işverene tebliğ ediliyor. Kısmi ilişiksizlik belgesi, tebliğ edilen tutarın tebliğ tarihinden itibaren bir ay içinde ödenmesi ve işyeri dosyasının başkaca borcunun bulunmaması kaydıyla veriliyor.
5- İşverenin Başvuruda Bulunduğu Tarih Değil, İlişiksizlik Belgesi Düzenleme Tarihi Önemli
Genel yazı talimatı uyarınca, kısmi ilişiksizlik belgesi başvurusu 16.05.2026 tarihinden önce yapılmış olsa bile ilişiksizlik belgesi bu tarihte veya sonrasında düzenlenmişse yeni uygulama esas alınıyor. Sonuç olarak işverenin kısmi ilişiksizlik belgesi başvurusunda bulunduğu tarih değil, kısmi ilişiksizlik belgesi düzenlenen tarih esas alınarak işlem tesis edilecektir.
6- Araştırma İşleminde Esas Alınan İş Bitim Tarihinden Sonra Hiç Sigortalı Bildirimi Olmaması Halinde Sosyal Güvenlik Denetmen İncelemesine Sevk Ediliyor
Kısmi ilişiksizlik belgesi sonrası araştırılmamış bölümün işe başlama tarihi, önceki araştırmada esas alınan iş bitim tarihinden sonraki ilk sigortalı bildiriminin yapıldığı tarih olarak belirleniyor.
Araştırma incelemesinde esas alınan bitiş tarihinden sonra hiç sigortalı bildirimi bulunmuyorsa, inşaatın araştırılmamış kısmının başlangıç tarihinin tespiti için konu sosyal güvenlik denetmenine gönderiliyor. Yine, Talimatta sigortalı bildirimi bulunmayan döneme ilişkin araştırmaya esas asgari işçilik oranının %25’i oranında eksiltme yapılmasına yer veriliyor.